Dossier: Nederlands-Belgische vereniging van vrienden van de medaille als kunstwerk

Société Hollandaise-Belge des Amis de la Médaille d’Art

Op 28 februari 1899 werd in Parijs de Société des Amis de la Médaille Française (SAMF) opgericht. Doel van deze vereniging was de promotie van de penningkunst door kunstenaars de mogelijkheid te bieden penningen te maken en te verspreiden. De vereniging liet de keuze voor het onderwerp en de uitvoering aan de kunstenaar, maar gaf wel een voorkeur aan allegorie als onderwerp en uitvoering in de vorm van een plaquette.

Verspreiding bleef beperkt tot de leden van de vereniging. Het doel was een ledental te bereiken van 500 leden. Helaas kwam men in het eerste jaar niet verder dan 284 leden, en in de daaropvolgende jaren daalde dat aantal alleen maar. De abonnementsprijs van 100 Franse francs, en een inschrijfgeld van nog eens 100 francs zou de geringe belangstelling kunnen verklaren; 100 francs was het maandloon van een gemiddelde arbeider. De vereniging zou tot 1910 bestaan. Doel was om minstens twee penningen per jaar uit te brengen. Dat aantal werd ruimschoots overschreden: in die twaalf jaar zijn in totaal 62 penningen uitgegeven.

Naar voorbeeld van deze vereniging werd in Brussel op 24 maart 1901 de Nederlands-Belgische Vereniging van Vrienden van de Medaille als kunstwerk, ofwel de Société Hollandaise-Belge des Amis de la Médaille d’Art, opgericht. Het bedrag voor een abonnement bij deze vereniging was een stuk lager dan bij de Franse evenknie: een bedrag van Bfr 25,- of ƒ 12,50 gaf jaarlijks recht op bronzen penningen geproduceerd door de vereniging. Voor het dubbele bedrag ontving een verenigingslid zilveren penningen, voor Bfr 75,- zowel zilveren als bronzen penningen. De Franse en de Belgische frank hadden ongeveer dezelfde waarde.

Het eerste jaar startte met vijftig leden. Het jaar daarop waren er al 165, waarvan tweederde deel Belgisch en eenderde deel Nederlands. In 1913 was het ledental de 300 gepasseerd. De hoeveelheid geproduceerde penningen bleef beperkt tot het aantal dat nodig was voor de leden van de vereniging. Het onderwerp voor de penning werd bepaald door een negenkoppig centraal bestuur dat voor een periode van drie jaar benoemd werd. Zij lootten ook twee kunstenaars uit, een met Belgische en een met Nederlandse oorsprong. Daarnaast bestond er per land een comité voor de sectie, bestaande uit drie leden die benoemd werden voor de periode van een jaar. Zij hield toezicht op het ontwerp, de goedkeuring daarvan en de uitvoering. De kunstenaar behield daarbij de grootst mogelijke vrijheid in het ontwerp. De in aanmerking komende Belgische kunstenaars waren in hoofdzaak zeer ervaren en oudere kunstenaars, terwijl de Nederlandse kunstenaars vaak veel jonger waren en wat innovatiever. Dit laatste viel beter in de smaak bij de Nederlandse leden. Voor de kwaliteit van het uiteindelijke resultaat maakte dit verschil niet uit.

In totaal zijn er in de periode 1901-1919 achtendertig verschillende penningen uitgegeven voor de leden. Namens het Zeeuws Genootschap was conservator Munten en Penningen Marie de Man ook enige tijd lid van de vereniging, wat heeft geresulteerd in de aanwezigheid van een aantal van deze penningen in de KZGW-collectie. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de vereniging beperkt actief, in totaal zijn er in de periode 1914-1919 maar vier penningen uitgegeven. Het samenwerkingsverband tussen Nederlanders en Belgen bleef bestaan tot 1920. In België ging men daarna door met de Société des Amis de la Médaille d’Art tot de opheffing daarvan in 1954.

In Nederland werd in 1925 de nu nog steeds actieve Vereniging voor Penningkunst opgericht, die jaarlijks een penning uitgeeft voor zijn leden. Sinds 2022 kunnen leden kiezen tussen een conventioneel ontwerp voor een tweezijdig ronde penning en een meer innovatief ontwerp waarbij die ronde tweezijdige vorm ook losgelaten kan worden. Liefhebbers van beide stromingen worden hiermee tevredengesteld, terwijl toch ruimte bestaat voor nieuwe ontwikkelingen (https://penningkunst.nl).

Op wereldwijd niveau bestaat sinds 1937 de FIDEM (Fédération Internationale de la Médaille d’Art). Deze organisatie is actief in veertig landen, en organiseert elke twee jaar een congres en een tentoonstelling waarvoor deelnemende kunstenaars hun werk kunnen insturen (https://www.fidem-medals.org).

Rien Sanderse

Penningen uitgegeven door de Société Hollandaise-Belge des Amis de la Médaille d’Art :

Jaar

Medailleur

Onderwerp

KZGW Inv. nr.

1

1901

DEVREESE, Godefroid

Lidmaatschapspenning

 

2

1901-1902

Van der STAPPEN, Charles

Huwelijk van prins Albert van België en prinses Elisabeth von Wittelsbach

-

3

1902-1903

FADDEGON, Johannes Melchior

Derde eeuwfeest van de vestiging van de Nederlanders in Nederlands-Indië (1602-1902)

-

4

1903-1904

DEVREESE, Godefroid

Uitvinding van de tekenkunst

-

5

1903-1904

DU BOIS, Paul

Brussel, zeehaven

-

6

1904-1905

WIENECKE, Johannes Cornelis

Emma, ​​​​koningin van Nederland. Herdenking van haar aankomst in 1879 en erkenning voor de periode waarin ze het regentschap uitoefende

-

7

1905-1906

SAMUEL, Charles

Vijfentwintigste verjaardag van de onafhankelijke staat Congo

-

8

1905-1906

ZIJL, Lambertus

De landbouw (koeien en paarden)

GM2514

9

1906-1907

LECROART, Jean

Voorzijde: Het bier

Keerzijde: De wijn

-

-

WERNER,  Franciscus Johannes

10

1906-1907

DUPUIS, Louis

Overlijden van de graaf van Vlaanderen (1837-1905)

-

11

1907

JOURDAIN, Jules

Muntmeester aan het werk

-

12

1907-1908

van GOOR, Jac.-J.

300-ste geboortejaar van Michiel de Ruijter

GM1682

13

1907-1908

JOURDAIN, Jules

Ter herinnering aan koningin Marie-Henriette (1836-1902)

GM1884

14

1907-1908

LEROY, Hippolyte

Vredesconferentie gehouden in Den Haag 1907

GM1883

15

Gift

DEVREESE, Godefroid

Mimine, profiel van een meisje

-

16

1908-1909

DUPUIS, Toon

Dr. H. J. de Dompierre de Chaufepié, conservator van het Koninklijk Kabinet voor de Numismatiek in Den Haag

GM1886

17

1908-1909

WISSAERT, Paul

Het onderwijs

GM1885

18

1909-1910

LECROART, Jean

Ter herdenking van de werkzaamheden voor de waterverbinding Brussel - zeehaven

GM1888

19

Gift

LECROART, Jean

De gedachte

-

20

1909-1910

VOET, Fr.-Elias jr.

De overwinningen van Nieuwpoort en Waterloo

GM1889

21

1909-1910

DUBOIS, Fernand

Ter ere van koning Leopold II van België en van allen die behulpzaam zijn geweest in de totstandbrenging van de Congostaat

GM1887

22

1910-1911

DEVREESE, Godefroid

Salomé’s dans

GM1890

23

1910-1911

VERMEYLEN, Frantz

Prins Leopold, hertog van Brabant

GM1891

24

Congres penning

JOURDAIN, Jules

Internationaal congres voor de numismatiek en moderne penningkunst, Brussel 1910

 

25

1910-1911

DEVREESE, Godefroid

Ernest Babelon, Institut de France

-

 

 

Bosselt, Rudolf

Gewapende Minerva

-

26

1911-1912

JELTSEMA Frederik Engel

J.D. van der Waals, Nobelprijswinnaar natuurkunde 1910


-

27

1911-1912

DESMETH, Louis-Antoine

De oorsprong van de muziek

GM1892

28

1911-1912

LORRAIN, Jenny

Henri Vieuxtemps, violist en componist

-

29

1912-1913

BRAECKE, Pierre

Prometheus, ter ere van Paul de Vigne

GM1894

30

1912-1913

Van der HOEF, Christiaan Johannes

100 jaar Nederlandse onafhankelijkheid

GM1893

31

1912-1913

DEBREMAECKER, Eugène Jean

Hulde aan de draadloze telegraaf

GM1896

32

Gift

WOLFERS, Marcel

Hulde aan het huis Wolfers

-

33

1913

DESMETH, Louis Antoine

Léopold Wiener, beeldhouwer, medailleur (1823-1891)

-

34

1913-1914

BONNETAIN, Armand

Ter herinnering aan de gravin van Vlaanderen als beschermster der kunsten

GM1895

35

1913-1914

WIENECKE, Johannes Cornelis

50-jarig jubileum van de vennootschap voor de exploitatie van de Nederlandse spoorwegen

-

36

1913-1914

LECROART, Jean

Hygiène

GM1899

37

1914-1919

WIENECKE, Johannes Cornelis

Sietske, portret van een klein meisje

GM1901

38

1914-1919

JELTSEMA, Frederik Engel

Lente

GM1902

39

1914-1919

DECUYPER, Floris

Jan van Ruysbroeck (1294-1381)

GM2513

40

1914-1919

DEVREESE, Godefroid

À l'aube de la victoire

GM1913

 

Bron:

A.R. Buchet & J. Toussaint, Aperçu de la médaille en Belgique dans la première moitié du XXe siècle, Namen 2007

 

Gerelateerd

Herdenking 300ste geboortedag Michiel de Ruyter

GM1682

Vredesconferentie Den Haag 1907

GM1883

Ter herinnering aan Marie-Henriëtte, koningin der Belgen

GM1884

Allegorie op het onderwijs

GM1885

H.J. de Dompierre de Chauffepié

GM1886

Ter ere van koning Leopold II van België

GM1887

Waterverbinding Brussel - zeehaven

GM1888

Veldslagen bij Nieuwpoort en Waterloo

GM1889

Salomés dans

GM1890

Kroonprins Leopold van België

GM1891

De oorsprong van de muziek

GM1892

100 jaar Nederlandse onafhankelijkheid

GM1893

Prometheus, ter ere van Paul de Vigne

GM1894

Gravin van Vlaanderen als beschermster kunsten

GM1895

Hulde aan de draadloze telegraaf

GM1896

Hygieia

GM1899

Sietske

GM1901

Lente

GM1902

À l'aube de la victoire

GM1913

Plaquette Jan van Ruysbroeck

GM2513

Penning op de landbouw

GM2514

Emma 25 jaar in Nederland

GM2572

Mimine

GM2573

Gerelateerd

Maria Goverdina Antonia (Marie) de Man

GM1761

Gerelateerde dossiers

Yder ’t Syne

Stormramp 1953 en de Deltawerken in penningen

Ter herdenking aan de Middelburgse Kroningsfeesten